
3 maja 1791 r., 230 lat temu, Sejm Czteroletni przyjął ustawę rządową, która w historii znana jest jako Konstytucja 3 maja. Była to druga na świecie i pierwsza w Europie ustawa regulująca organizację władz państwowych, a także prawa i obowiązki obywateli, wciąż jeszcze podzielonych na stany.
Konstytucja była przełomowa w wielu aspektach: pozwalała na sprawne działanie sejmu, usuwając „liberum veto” i wprowadzając głosowanie większością, uniemożliwiono także kwestionowane przez sejmiki decyzji. Stworzyła silną władzę wykonawczą z rządem zwanym Strażą Praw i królem na czele. Zrezygnowano z sukcesji tronu i wprowadzono wolną elekcję. Większe znaczenie zyskali mieszczanie, którzy nie stanowili osobnej izby parlamentu, ale mieli realny wpływ na ustawodawstwo. Otrzymali najważniejsze przywileje przysługujące dotąd szlachcie: prawo nietykalności osobistej i majątkowej, prawo nabywania dóbr ziemskich, dostęp do niemal wszystkich stanowisk oraz realny udział we władzy, pełną autonomię administracyjną i sądową w miastach. Chłopów uznano za integralną część narodu, ale nadal nie mieli oni praw politycznych. Rozdzielono władzę sądowniczą od ustawodawczej i wykonawczej. Konstytucja traktowała religię rzymsko-katolicką jako panującą, jednak wszystkim innym wyznaniom zapewniała tolerancję.
Polacy dzięki przyjęciu Konstytucji 3 maja odzyskali poczucie własnej wartości i szacunek dla swego politycznego dziedzictwa. 27 listopada 2020 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej zadecydował, że 2021 będzie także rokiem Konstytucji 3 Maja.




